Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Kelmis (Frans: La Calamine, Platdiets: Kelemis, Waals: Li Calmene) is een Duitstalige gemeente in de Belgische provincie Luik. De gemeente telt ruim 11.000 inwoners.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]
Zie ook Neutraal Moresnet
Tot de opheffing van het hertogdom Limburg in 1795 hoorde het gebied van het huidige Kelmis tot de Limburgse hoogbank Montzen. Net als de rest van het hertogdom werd Kelmis bij de annexatie van de Zuidelijke Nederlanden door de Franse Republiek in 1795 opgenomen in het toen gevormde departement Ourthe. De huidige deelgemeenten Kelmis en Neu-Moresnet behoorden toen tot de gemeente Moresnet.
De deelgemeente Kelmis vormde, vanwege de aanwezigheid van de belangrijke zinkspaatmijn Vieille Montagne aldaar, onder de naam Neutraal Moresnet tussen 1815 en 1919 een neutrale zone of condominium tussen het Koninkrijk der Nederlanden (later België) en Pruisen (later Duitse Keizerrijk). Als gevolg van het verdrag van Versailles werd het gebied een Belgische gemeente onder de nieuwe naam Kalmis/La Calamine (naar kalamijn, een andere naam voor zinkspaat of smithsoniet). In tegenstelling tot de Duitse gemeenten die toen bij België werden gevoegd, maakte Kalmis deel uit van het arrondissement Luik. Pas in 1962, toen de gemeente officieel Duitstalig werd, werd ze bij het arrondissement Verviers gevoegd.
De naam van de gemeente werd in 1972 gewijzigd van "Kalmis" naar "Kelmis" (in het Frans bleef "La Calamine" ongewijzigd).[1]
De vroegere gemeente Kelmis werd in 1977 samengevoegd met Neu-Moresnet en Hergenrath tot de (Duitstalige) fusiegemeente Kelmis.
Geografie
[bewerken | brontekst bewerken]
Uitzicht over Kelmis
Kelmis ligt op enkele kilometers afstand van de Duitse stad Aken en eveneens dicht bij de Nederlands-Limburgse plaats Vaals. Het grenst aan het drielandenpunt met Nederland en Duitsland.
De aanwezigheid van een zinkmijn heeft voor een verhoogde concentratie zink in de bovengrond gezorgd. Hierdoor kennen Kelmis en Moresnet op enkele plaatsen een opvallende zinkflora. De Geul werd voor de zinkwinning gebruikt, waardoor de bovenloop van de Geul in de Nederlandse provincie Limburg eveneens een bijzondere zinkflora kent.
Tevens ligt een groot gedeelte van het Belgische deel van het Preusbos op het grondgebied van de gemeente Kelmis. Een kleiner deel van dit bos ligt net over de Belgisch-Duitse grens en een nog kleiner deel ligt in Nederland, ten zuiden van Vaals. De naam "Preusbos" betekent overigens "Grensbos" in het lokale Platdietse dialect.
Kernen
[bewerken | brontekst bewerken]
Deelgemeenten
[bewerken | brontekst bewerken]
Bezienswaardigheden
[bewerken | brontekst bewerken]
- Museum Vieille Montagne, over het zinkbedrijf en de geschiedenis van Neutraal Moresnet.
- Maria-Hemelvaartkerk
Zie ook
Taal
[bewerken | brontekst bewerken]
Naast het in het onderwijs en door de plaatselijke overheid gebruikte Duits, spreekt de plaatselijke bevolking het regionale dialect Platdiets, een Limburgs dialect.
Deze gemeente was aanvankelijk officieel Franstalig, hoewel uit talentellingen bleek dat de grote meerderheid van de bevolking Duits sprak. Pas door de taalwetten van 1962 werd het een Duitstalige gemeente, met faciliteiten voor de Franstaligen. In 1977 volgde de samenvoeging met Hergenrath en Neu-Moresnet, die hetzelfde taalstatuut hadden.
Bekende inwoners
[bewerken | brontekst bewerken]
Beeld Jean Fryns naast de kerk in Kelmis.
- Wilhelm Molly (1838-1919), Duits esperantist en arts van zinkbedrijf Vieille-Montagne, woonde van 1863 tot zijn dood in Neu-Moresnet.
- Hein Simons (1955- ), Nederlandse zanger bekend als Heintje, woonde in zijn jeugd in Neu-Moresnet.
Mobiliteit
[bewerken | brontekst bewerken]
In de deelgemeente Hergenrath bevindt zich een station Hergenrath langs spoorlijn 37 (Luik - Aken). Daarnaast is Kelmis aangesloten op het busnetwerk van Aken.
Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]
- Philip Dröge: Moresnet, Opkomst en ondergang van een vergeten buurlandje. Houten/Antwerpen: Uitgeverij Unieboek/Het Spectrum, 2016; 271 blz., ISBN 978-9-00034-960-9.
Sport
[bewerken | brontekst bewerken]
- RFC Union La Calamine is de voetbalclub van Kelmis.
- In 2017 was Kelmis een doorkomstplaats van de Ronde van Frankrijk.
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]
TopAanbevolen route
Historisch pad - Kelmis
Wandeling · Kelmis Geopend
Verantwoordelijk voor deze inhoud
Toeristisch Agentschap Oost-België
Industrielehrpfad KelmisFoto: Dominik Ketz, CC BY-SA, Toeristisch Agentschap Oost-België
Flyover
Een gevarieerde wandeling (ongeveer 7,5 Km), gespot met informatie uit de industrie geschiedenis. Uitgangspunt is het Parkhotel. Van daaruit gaat het naar verschillende locaties, die belangrijk waren voor de ontmanteling van de Galmeis in Kelmis.
Er zijn steles met achtergrondinformatie. Deze panelen zijn bedoeld om de kennis van het industriële verleden van Kelmis aan toeristen en ook aan de lokale bevolking over te brengen.Ook geschikt voor school, omdat het een didactische educatieve route is: bij elk station is er een vraag te beantwoorden. De oplossing is in de tekst of in de omgeving. Zo kunt u uw kennis testen en er iets over leren. De juiste oplossingen zijn te vinden in het museum of toeristische informatie.
Vanuit Kelmis
Aan de voet van het Aachener Wald, tussen Köpfchen en Lichtenbusch, op de grens tussen Duitsland en België, ligt het brongebied van de Geul.
Daar voegen zich talloze stroompjes bij elkaar tot de snelstromende Geul, een riviertje dat zo’n 56 kilometer door het Land der Drie Grenzen en het Heuvelland meandert. Van de bron tot aan de Maas kan het Geuldal bewandeld worden en maakt u kennis met een grensregio die een rijke geschiedenis, cultuur en verscheidenheid biedt. De Via Gulia, de Geuldalroute, telt vanaf de bron tot de monding in de Maas ongeveer 53 kilometer.
Museum Vieille Montagne - In het Museum Vieille Montagne wordt de regionale geschiedenis van de zinkertswinning (Galmei) uitgelegd aan de hand van audioguides, informatieborden en originele stukken.