'De schoonheid van het verval', wijst An
dré Nieste van Maastricht-Biking.com.
'Moet je die afgebrokkelde schoorsteen
zien.' We kijken vanachter gaas naar een
oude rubberfabriek in het noorden van
Maastricht. Planten groeien uit de kieren
en barsten in de schoorsteen. De fabrieks
hal verzakt deerlijk. Op het dak liggen on
duidelijke voorwerpen te rotten. 'In België
heb je veel meer van dit soort terreinen In Nederland wordt alles snel opgeruimd.
Dit is een unicum. Ik zou het liefst zien dat
ze dit zo tot in lengte der dagen laten ver
gaan.'
De overbuurvrouw van de voormalige
rubberfabriek komt polshoogte nemen.
Gids André en fotograaf Jean-Pierre stap
pen rap over op Maastrichts. Of de buur
vrouw niet bang is dat de schoorsteen ooit
op haar huis valt. André vertaalt: 'Ze zegt dat hij naar de andere kant gaat vallen.
Hij staat al scheef naar achter'. De over
buurvrouw weet ook niet of er plannen
zijn om met dit terrein iets te doen.
BELVÉDÈRE
Tegen een muur hangt de grote bel waar
mee de arbeiders gemaand werden aan
het werk te gaan. Nu komt niemand het
terrein meer op. Het is hermetisch afgeet. Gids André zou er graag eens binnen
kijken. Van huis uit is hij historicus, ge
specialiseerd in industrieel erfgoed. Nie
mand kan ons beter langs de 'rafelranden'
van Maastricht leiden, want hij is ook nog
Maastrichtenaar en fervent fietser. 'Ik fiets hier al rond sinds mijn twaalfde.'
Sinds vijf jaar leidt hij groepen rond in
zijn stad. 'Het leek me wel wat om op een
eiland fietstochten uit te zetten, maar de warme eilanden zijn op. Daar zitten al
gidsen.' De rafelranden van Maastricht is
voor 'fijnproevers'. Zelfs geboren en ge
togen 'Mestreechteneere' als fotograaf
Jean-Pierre ontdekken nieuwe dingen op
zijn tochten. 'Als je hier met de auto langs
rijdt heb je geen idee.'
De tocht voert langs een 'Belvédère', een
terrein met oude industrie waar Maas
tricht de komende vijfentwintig jaar een
nieuwe woonwijk wil bouwen. Een dure
aangelegenheid, want er hebben veel
smeerpijpen gezeten. De grond moet eerst
schoongemaakt worden
SMEERMAAS
We beginnen op de grens van Nederland
en België aan de Maas. 'Smeermaas' heet
het daar. We maken de tocht op moun
tainbikes. Een geoefende mountainbiker
hoef je er niet voor te zijn, verzekert An-
dré. Hier en daar een klimmetje. Als je de
heuveltjes niet opkomt, ga je gewoon lo
pen. Een mountainbike is een zegen als je
van de gebaande paden af wil. Het eerste het beste jaagpaadje was al niet mogelijk
geweest op een reguliere stadsfiets. Niet
dat het zo vol gaten en plassen zit, maar
we rijden wel over gras.
André wijst naar boven: 'Dat is een oude
vuilstortplaats die nu natuurgebied is. Er
grazen ook Galloway-koeien. Soms staan
ze bij tegenlicht op de top en is het net
een Sherry-reclame.'
Van de oude vestingswallen is in Maas
tricht niet veel meer over. De industrie had ruimte nodig. Hier en daar zijn nog
kleine stukjes te zien. Zoals bij de cultu
rele vrijhaven 'het Landbouwbelang', een
krakersbolwerk in een oude graansilo in
hartje Maastricht. Felle kleuren spatten
van de muren. André: 'Er mogen sinds kort
feesten gegeven worden, maar de politie
is er nog niet aan gewend. Die staat nog
steeds bij elk feest op de stoep.' Als we om het pand heen lopen en onze fiets een
stalen trapje afsjouwen, schrikken we
een paar lokale ingezetenen op. Verderop
staat een man met een fiets een 'piece' op
de muur te spuiten. Aan de straatkant van
het gebouw staren roestige metershoge
dieren het stadsverkeer na. 'Werken van
deze kunstenaar staan in verschillende
tuinen in de buurt', weet André.
STRUIKEN
'Straks gaan we daar in', wijst André. Ik
zie geen pad, maar als André het zegt zal
het wel. We duiken het diepe in langs het
Voedingskanaal dat ooit op verzoek van
de Belgen is gegraven om water te laten
stromen naar de Belgische Zuid-Wil-
lemsvaart. Fluitekruid, brandnetels, hoog
opgeschoten grassen en laag hangende
takken zwiepen vrolijk om onze oren en
benen. Geen blote benenroute dus, maar
leuk is het wel. Voor wie nog nooit ge-
mountainbiked heeft: het is zoiets als in
de plassen springen voor volwassenen.
Mountainbikers zijn dan ook gek op plas
sen. Hoe dieper, hoe beter totdat de mod-
derklonten ze om de oren vliegen. Maar
dat hóeft natuurlijk niet.
Even denk ik dat Jean-Pierre achter de
struiken is blijven hangen. Korte tijd later
duikt hij weer op: hij heeft een fotogenie
ke plek gevonden.
KNOKENHUIS
Nog weer een ander plekje waar je als
dagjestoerist niet snel komt: rond een
binnenhaven staan de laatste vestingmu
ren met het knokenhuis aan de overkant.
De ramen zijn dichtgemetseld. 'Muren
zijn stille getuigen' staat op de muur. Een
waarheid als een koe. André: 'Vroeger
werden hier de botten opgeslagen voor de
gelatinefabriek.'
In de vestingmuren leven allerlei bijzon
dere diertjes en plantjes die elders in Ne
derland niet te vinden zijn. De muurhage-
dis bijvoorbeeld die in sommige kringen
beroemd is, in andere inmiddels berucht.
De muurhagedis staat op de lijst van be
dreigde dieren. Tot voor kort leefde hij
volmaakt gelukkig en tevreden in het bal-
lastbed van de ongebruikte spoorlijn van
Maastricht naar Hasselt. Maar dat lijntje
wordt gerenoveerd en opnieuw in gebruik
genomen. Natuurmonumenten trok aan e bel. Er is een nieuwe leefplek voor de
muurhagedis gebouwd. André: 'De muur
tjes konden niet door gewone bouwvak
kers worden gebouwd. Het is een speciale
manier van stenen leggen. In een nieuw
gemetseld muurtje is geen plaats voor de
diertjes.
In 2008 hebben natuurbeschermers de
muurhagedissen stuk voor stuk uit het
ballastbed gevist en achter de voor de
diertjes opgetrokken hekken gezet.
DROGE FONTEIN
In de gerestaureerde historische binnen
haven 't Bassin staat de fontein van beel
dend kunstenaar Caius Spranken droog.
'De omwonenden hebben geklaagd over
geluidsoverlast', schampert Andre. 'Hij
mag nu nog maar tien minuten per uur
spuiten.' Inderdaad, typisch Nederlands.
'Daarom woon ik in België. Weliswaar net
op de grens maar toch.'
In het blikvangende pakhuis Maastrichts
Veem uit 1960 aan 't Bassin wonen stu
denten. Het gebied was tot de jaren ne
gentig een naargeestig oord, maar sinds
een jaar of tien zitten in de werfkelders
aan het water hippe restaurants en is het
een geliefd gebied.
Bij de Noorderbrug, hartje stad, moet een
gedenksteen liggen voor generaal Dib
bets, een omstreden figuur in de Maas
trichtse geschiedenis. De beste man zou
er persoonlijk voor hebben gezorgd dat
Maastricht bij Nederland bleef horen en
niet bij België werd: ngelijfd in 1814. Daar
is niet elke Maastrichtenaar hem dank
baar voor.
Elke Nederlander die deze tocht gemaakt
heeft wel.