Noord-Brabant In Kempenland, ca. 5 km ten zuidwesten van Eindhoven, nr. 12 op de kaart
Vlak onder de rook van Eindhoven ligt ten zuiden van het kerkdorp Waalre het schilderachtige ge huchtje Loon. Het is een eeuwenoude nederzetting van het type ‘plaatse met langrepelakker’, waarin de afgelopen 200 jaar nauwelijks iets is veranderd.
Reeds in de 6e eeuw lag in de nabijheid van Loon een herengoed van zo’n 4000 ha, in de buurt waar nu aan de Dommelseweg de boerderij ‘Het Kasteel’ staat. De horigen van dit goed die vrij werden vestigden zich in Loon. Uit het feit dat pas in het begin van de 8e eeuw in Waalre een kerkje werd gesticht en het kerkpad dwars over de plaatse loopt, valt af te leiden dat de plaatse nog van vóór die tijd stamt.
Dit soort nederzettingen is altijd in de buurt van een beek gelegen — in het geval van Loon de Dommel —, op een plaats waar zich in de hogere gronden een inzinking bevindt. Zo kon men in de directe omgeving van de boerderijen beschikken over graslanden voor het houden van vee, terwijl op de hogere gronden bouwland voorhanden was.
Het vee werd hoofdzakelijk gehouden vanwege de mest, waarmee men de akkers vruchtbaar hield.
Het beekdal zelf bestemde men tot hooiland.
Het is verrassend zo veel als er in Loon nog van deze oude landbouwplanologie terug te vinden is.
Zo treft men aan de noordzijde van het gehucht duidelijk de oudste akkerontginningen aan. Van wege de huidige schaalvergroting in het agrarisch bedrijf zijn de voorheen veel smallere kavels uiter aard samengevoegd. De oorspronkelijke parcel- lering is evenwel nog duidelijk te zien aan het ver loop van de in een S-vorm gebogen Molenstraat.
Dit verloop komt voort uit de vroegmiddeleeuwse ploegtechniek, waarbij de wending van de ploeg werd voorbereid door wat uit te wijken.
In het verloop van de wegen is sedert de Middel-eeuwen ook nauwelijks iets veranderd. Die in het oosten leidden naar de Markt in Waalre en naar de ‘gemeijnt’. Dit was het gemeenschappelijk beheerde heide- en bosgebied, waar men de voor de potstal len benodigde plaggen en de brandstof vandaan haalde en eventueel zijn bijenkasten plaatste. De weg naar het westen leidde naar de beemden langs de Dommel. Het pad over de plaatse verbond het kasteel met zijn hoeven en met de kerk in Waalre.
De buurtschap zelf bestaat uit de plaatse, met daar omheen de boerderijen. Deze zijn merendeels van het Kempische langgeveltype, dat kenmerkend is voor de streek. De meeste hebben een rieten dak met een pannen dakvoet. Twee ervan bezitten een jaarsteen, met daarop respectievelijk 1718 en 1731.
De driehoekige plaatse heeft nog steeds zijn authentieke beplanting van eiken. Vroeger was hij geheel afgesloten met hagen langs de boerderijen en draaibomen voor de wegen. Dit was nodig om dat men hier dagelijks het vee verzamelde alvorens het naar de graasgronden te drijven. De draai bomen zijn verdwenen, maar de hagen van mei doorn en haagbeuk zijn nog grotendeels aanwezig.
Een laagte aan de westkant van de plaatse geeft nog aan waar vroeger de drinkplaats van het vee lag. Deze poel diende tevens als reservoir van blus water, terwijl er ook het veevoer in werd gewassen.
In dit deel van Kempenland, dat onderdeel is van de Cirkel rond Eindhoven, is het landschap bij zonder gevarieerd. Er liggen hier nog veel meer mooie dorpjes, maar men komt er door industriali satie en forensisme ook minder mooie tegen. In de beekdalen van de vele riviertjes staan soms aardige watermolens. Heidevelden met vennen vindt men vanuit Loon in oostelijke en zuidelijke richting; naar het westen toe zijn de tot de Acht Zaligheden behorende dorpen, zoals Eersel, een bezoek waard.
doemwaardigheden^
Monumentale panden. Aan de driehoekige plaatse ligt een vijftal fraaie langgevelboerderijen uit de 18e en 19e eeuw.