Voeren
Onze drie wandelroutes liggen allen in Voeren. Een kortere (ca. 5 km) brengt je van 's Gravenvoeren in het natuurgebied van Altenbroek. Je krijgt meteen een goed beeld over het landschap van de Voerstreek. De Bronnenwandeling (ca. 8 km) vertrekt in Sint-Martens- Voeren en kreeg in 2012 de prijs van 'Mooiste Wandelroute van Vlaanderen Vakantieland'. Wil je liever langer wandelen dan hebben we een combinatie gemaakt van beide wandelroutes, goed voor zo'n 18 km wandelplezier in Voeren.
Routebeschrijving
Vanaf de parking op Moelingen Kerkplein ga je rechtsaf en blijf je steeds rechtdoor rijden en de hoofdweg volgen. Zo kom je achtereenvolgens in 's Gravenvoeren, St.Martens-Voeren (gevolgd door een scherpe bocht naar rechts onder de spoorwegbrug) en tenslotte in St.Pieters-Voeren waar je net na de kerk aan de rechterhand de Commanderie ziet.
De Voerstreek te voet
Je maakt niet alleen kennis met Voeren vanuit de auto of vanop de motor. In 's Gravenvoeren kan je een keuze maken uit twee wandelingen die je toelaten alle kenmerken van deze omgeving van dichtbij te zien en te beleven. Deze wandelingen vertrekken aan de kerk en het bezoekerscentrum van 's Gravenvoeren. Er is een korte wandelroute van ca. 5 km en een andere van iets meer dan 18 km. Deze wandelroutes vind je achteraan deze autoroute. Parkeren doe je het best op de parking in de Boomstraat in 's Gravenvoeren, gps coördinaten: N 50°45'23.5728" E 005°45'35.298".
| ligging binnen het arrondissement Tongeren in de provincie Limburg |
|||
|
|||
Reliëfkaart van Voeren
De Voer na Ketten en Schoppem in 's-Gravenvoeren
Blik op Sint-Martens-Voeren
Kerk van Sint-Pieters-Voeren
Taalstrijd in 's-GravenvoerenSint-Martens-Voeren.JPG)
De Voer in ’s-Gravenvoeren
Voeren (Frans: Fourons) is een faciliteitengemeente die bestuurlijk deel uitmaakt van de Belgische provincie Limburg in het gewest Vlaanderen. Het gebied staat ook bekend als de Voerstreek. Het is iets meer dan 5000 hectare groot, wordt aan drie zijden omgeven door de provincie Luik, en in het noorden begrensd door Nederlands-Limburg.
De Voerstreek was in de jaren zestig, zeventig en tachtig van de vorige eeuw regelmatig in het nieuws toen de zes dorpen waarvan drie langs het riviertje de Voer, twee langs het riviertje de Gulp en een langs het riviertje de Berwijn onderwerp werden van politiek verhitte taaldebatten in België. Talloze malen kwam het tot gevechten en rellen tussen Vlamingen en Walen en de oproerpolitie; de streek werd ondergekalkt met taalleuzen. Deze dorpen waren sinds 1963 wettelijk Nederlandstalig met faciliteiten voor Franstaligen. Het gebied werd in 1963 een Limburgse exclave in het land van Overmaas, maar historisch vormt het een kleiner deel van een groter Limburgstalig gebied, dat zich vroeger verder naar het zuiden uitstrekte. Ten oosten van Voeren situeert zich een gebied dat in Vlaanderen de Platdietse streek wordt genoemd, waar Frans de officiële voertaal is van de overheid, maar waar nog steeds een overgangsdialect tussen het Duits (Middelfrankisch: Ripuarisch) en het Nederlands (Nederfrankisch) overleeft. De Voerstreek maakt deel uit van Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren en is sinds 2023 Landschapspark Grenzeloos bocagelandschap.
Toponymie[bewerken | brontekst bewerken]
De naam van de gemeente is ontleend aan de Voer, een zijriviertje van de Maas dat door de gemeente stroomt.
Het Land van Dalhem heette oorspronkelijk Voeren, aangezien 's-Gravenvoeren vóór de bouw van de burcht te Dalhem het bestuurscentrum van dit graafschap vormde. 's-Gravenvoeren was dus de kern van het kleine oorspronkelijke graafschap Voeren, voordat het grafelijke domicilie naar de burcht van Dalhem werd verplaatst en men ging spreken van het Land van Dalhem. Dalhem zelf werd naar analogie met 's-Gravenvoeren toen ook weleens 's-Gravendal(hem) genoemd.
Men zou kunnen denken dat de naam van de gemeente Voeren met zijn uitgang -en een collectivum is, omdat deze gemeente in 1977 door gemeentelijke herindeling is ontstaan, uit onder meer 's-Gravenvoeren, Sint-Martens-Voeren en Sint-Pieters-Voeren. Toch is dat niet het geval, al verwijzen al deze toponiemen naar het riviertje de Voer. De uitgang -en is bij Limburgse plaatsnamen die aan een water of riviertje zijn ontleend, niet ongebruikelijk. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Nederlandse plaats Gulpen, ter plekke waar het riviertje de Gulp uitmondt in de Geul. Even ten noorden van Roermond vinden we zo het dorp Swalmen, dat zijn naam dankt aan het riviertje de Swalm, een zijriviertje van de Maas. In de Duitse Selfkant, nabij Sittard, een gebied waar vanouds Limburgs wordt gesproken, ligt het plaatsje Saeffelen, genoemd naar de Saeffelbeek. In al deze gevallen is de naam op analoge wijze gevormd als die van Voeren.
Geografie[b
De gemeente ligt in twee verschillende beekdalen: het Gulpdal in het oosten (met Remersdaal en Teuven) en het Voerdal (met zijdalen) in het westen. De heuvelrug tussen De Plank en Hagelstein die de hoogteverbinding vormt tussen het Plateau van Margraten in het noorden en het Plateau van Herve in het zuiden vormt de waterscheiding tussen de beide beekdalen. De gemeente heeft verschillende bossen, waaronder het Hoogbos, Schoppemerheide, Broekbos, Alsbos, Vrouwenbos, Veursbos en het Beusdalbos.
Vier Voerdorpen wateren af op de Voer, net als de Nederlandse dorpen Mheer en Noorbeek. Teuven en Remersdaal wateren af op de Gulp. De Berwijn is een riviertje dat oostelijk van Voeren ontspringt, zuidelijk van de gemeente stroomt naar het Voerense dorp Moelingen en daarna vlakbij in de Maas uitmondt. De streek is dunbevolkt (82,11 inw./km², oftewel 1:12.000 m²) en telt 4.157 inwoners (januari 2012), van wie ongeveer een kwart Nederlanders. Delen van de Voerstreek zijn Europees beschermd als Natura 2000-gebied 'Voerstreek'.[1]
Situering[bewerken | brontekst bewerken]
De gemeente grenst in het noorden aan de Nederlandse provincie Limburg en in het zuiden aan de Waalse provincie Luik, maar nergens aan de rest van Vlaanderen, en is daarmee een exclave van de provincie Limburg. Voeren is de hoofdplaats van het gelijknamige kieskanton. Samen met de stad Tongeren vormt ze het gerechtelijk kanton Tongeren-Voeren. De gemeente Voeren grenst aan de Waalse gemeenten Wezet, Dalhem, Aubel en Plombières in de provincie Luik, en in het noorden aan de Nederlandse gemeenten Eijsden-Margraten en Gulpen-Wittem. De gemeente grenst aan geen enkele andere Belgisch-Limburgse gemeente.
De Voerstreek maakt in feite deel uit van het Land van Herve, net als het zuidoosten van de Nederlandse provincie Limburg. Bijna 20% van de Voerstreek is natuurgebied. In Voeren ligt het hoogste punt van Vlaanderen : het zuidoostelijke dorp Remersdaal op 287 m hoogte. De hoogste punten zijn het Strouvenbos en de Reesberg bij Remersdaal (287,5 m).
Met deze reisgids van Voeren kan je op drie manieren de
Voerstreek verkennen: met de auto, te voet of per fiets.
Met de auto brengen we je naar het bijzondere
Drielandenpunt en rij je eveneens door de Zuid-
Limburgse heuvels van Nederland. Ook met de fiets kom
je op de heuvels van Zuid-Limburg terecht. Die fietsroute
combineert de Voerstreek en het Gulpdal. Een andere
fietsroute doet je de zes dorpen van Voeren ontdekken.
Onze drie wandelroutes liggen allen in Voeren. Een
kortere (ca. 5 km) brengt je van ’s Gravenvoeren in het
natuurgebied van Altenbroek. Je krijgt meteen een goed
beeld over het landschap van de Voerstreek. De
Bronnenwandeling (ca. 8 km) vertrekt in Sint-Martens-
Voeren en kreeg in 2012 de prijs van ‘Mooiste
Wandelroute van Vlaanderen Vakantieland’. Wil je liever langer wandelen dan hebben we een combinatie gemaakt
van beide wandelroutes, goed voor zo’n 18 km wandelplezier in Voeren.
Goesting in meer? Valkenburg en Maastricht liggen vlakbij
Deze gratis reisgids kan je uitbreiden met onze handige citygids voor
Maastricht & Valkenburg.
Koop voor de prijs van 2 koffies onze digitale stadsgids (pdf – 42 blz A4),
met drie uitgewerkte wandelingen, en boordevol praktische informatie en
tips van locals.
Klik hier en koop d
Met deze reisgids van Voeren kan je op drie manieren de
Voerstreek verkennen: met de auto, te voet of per fiets.
Met de auto brengen we je naar het bijzondere
Drielandenpunt en rij je eveneens door de Zuid-
Limburgse heuvels van Nederland. Ook met de fiets kom
je op de heuvels van Zuid-Limburg terecht. Die fietsroute
combineert de Voerstreek en het Gulpdal. Een andere
fietsroute doet je de zes dorpen van Voeren ontdekken.
Onze drie wandelroutes liggen allen in Voeren. Een
kortere (ca. 5 km) brengt je van ’s Gravenvoeren in het
natuurgebied van Altenbroek. Je krijgt meteen een goed
beeld over het landschap van de Voerstreek. De
Bronnenwandeling (ca. 8 km) vertrekt in Sint-Martens-
Voeren en kreeg in 2012 de prijs van ‘Mooiste
Wandelroute van Vlaanderen Vakantieland’. Wil je liever langer wandelen dan hebben we een combinatie gemaakt
van beide wandelroutes, goed voor zo’n 18 km wandelplezier in Voeren.
Goesting in meer? Valkenburg en Maastricht liggen vlakbij
Deze gratis reisgids kan je uitbreiden met onze handige citygids voor
Maastricht & Valkenburg.
Koop voor de prijs van 2 koffies onze digitale stadsgids (pdf – 42 blz A4),
met drie uitgewerkte wandelingen, en boordevol praktische informatie en
tips van locals.
Klik hier en koop d
Met deze reisgids van Voeren kan je op drie manieren de
Voerstreek verkennen: met de auto, te voet of per fiets.
Met de auto brengen we je naar het bijzondere
Drielandenpunt en rij je eveneens door de Zuid-
Limburgse heuvels van Nederland. Ook met de fiets kom
je op de heuvels van Zuid-Limburg terecht. Die fietsroute
combineert de Voerstreek en het Gulpdal. Een andere
fietsroute doet je de zes dorpen van Voeren ontdekken.
Onze drie wandelroutes liggen allen in Voeren. Een
kortere (ca. 5 km) brengt je van ’s Gravenvoeren in het
natuurgebied van Altenbroek. Je krijgt meteen een goed
beeld over het landschap van de Voerstreek. De
Bronnenwandeling (ca. 8 km) vertrekt in Sint-Martens-
Voeren en kreeg in 2012 de prijs van ‘Mooiste
Wandelroute van Vlaanderen Vakantieland’. Wil je liever langer wandelen dan hebben we een combinatie gemaakt
van beide wandelroutes, goed voor zo’n 18 km wandelplezier in Voeren.
Goesting in meer? Valkenburg en Maastricht liggen vlakbij
Deze gratis reisgids kan je uitbreiden met onze handige citygids voor
Maastricht & Valkenburg.
Koop voor de prijs van 2 koffies onze digitale stadsgids (pdf – 42 blz A4),
met drie uitgewerkte wandelingen, en boordevol praktische informatie en
tips van locals.
Klik hier en koop d
Met deze reisgids van Voeren kan je op drie manieren de
Voerstreek verkennen: met de auto, te voet of per fiets.
Met de auto brengen we je naar het bijzondere
Drielandenpunt en rij je eveneens door de Zuid-
Limburgse heuvels van Nederland. Ook met de fiets kom
je op de heuvels van Zuid-Limburg terecht. Die fietsroute
combineert de Voerstreek en het Gulpdal. Een andere
fietsroute doet je de zes dorpen van Voeren ontdekken.
Onze drie wandelroutes liggen allen in Voeren. Een
kortere (ca. 5 km) brengt je van ’s Gravenvoeren in het
natuurgebied van Altenbroek. Je krijgt meteen een goed
beeld over het landschap van de Voerstreek. De
Bronnenwandeling (ca. 8 km) vertrekt in Sint-Martens-
Voeren en kreeg in 2012 de prijs van ‘Mooiste
Wandelroute van Vlaanderen Vakantieland’. Wil je liever langer wandelen dan hebben we een combinatie gemaakt
van beide wandelroutes, goed voor zo’n 18 km wandelplezier in Voeren.
Goesting in meer? Valkenburg en Maastricht liggen vlakbij
Deze gratis reisgids kan je uitbreiden met onze handige citygids voor
Maastricht & Valkenburg.
Koop voor de prijs van 2 koffies onze digitale stadsgids (pdf – 42 blz A4),
met drie uitgewerkte wandelingen, en boordevol praktische informatie en
tips van locals.
Klik hier en koop d
Langs de Belgische Voer:
Dwalen door een streek zonder wegwijzers
De Voerstreek. Groengerokte heuvels en een paternoster van kapelletjes en wegkruisen, kronkelende holle wegen en dichtbegroeide bermen. Een streek waar de geur van het verleden is blijven hangen. Een lieflijk land- schap waar de tijd is vastgelopen tussen knoestige meidoornhagen en vak- werkhuizen. Maar waar af en toe de gemoederen verhit raken als de be- faamde taalstrijd oplaait.
'In de winter of 's zomers, de Voerstreek is het hele jaar Buiten de mooivindt Mathieu van Elmbt. verkiezingen merk je eigenlijk niets meer van de taalstrijd', zegt Voerstreek-kenner en leraar Mathieu van Elmbt uit Slenaken. Hij brengt het liefst zijn vrije tijd in de Voerstreek door en weet als gids in deze streek over elke plek wel iets te vertellen: hoe de 'hoakemennekes' in de Voer wonen en de kinde- ren aan hun kleren in het water trekken als ze te dicht bij komen. Over romanti- sche teksten op grafstenen.
Over prehistorische silex- werkplaatsen in dit gebied, waar 5.000 jaar geleden vuursteenknollen uit de grond werden gehaald en door de bewoners bewerkt tot bijlen en speerpunten.
Deze vuursteen wordt nog steeds gebruikt als bouwma- teriaal en geeft de streek een heel eigen karakter.
Overal vind je hier water- aders. Het is interessant om de bronnetjes van dichtbij te bekijken door bijvoorbeeld het 'Waterwegske' op te lo- pen. Elders, in het gehucht Veurs, staat een schitterende groep oude vakwerkhuizen.
Gelukkig worden ze geres- taureerd zodat het karakter van de streek bewaard blijft.
Hoe is de Voerstreek het
beste te bezichtigen? Wie goed ter been is, kan een echte wandelvakantie hou- den.Volgens onze gids Mathieu van Elmbt is het ook goed mogelijk om een dag met de auto een wan- delrit te maken. 'Let op het Voerense landschap met zijn dalen, poelen, brongebieden, holle wegen, grint-, vuur- steen» en mergelgroeven. De weilanden bieden een typi- sche aanblik door de graften: struweel op de steilste stuk- jes van de hellingen, waar- door het weiland als het ware in terrassen wordt ver- deeld.'
In het voorjaar moet een bloesemtocht worden ge- maakt. De Voerstreek kent nog hoogstamfruitbomen,
die in Nederland nauwelijks meer voorkomen omdat ze weg-gesubsidieerd zijn. Ook wegkruisen en kapelletjes horen bij het landschap. De Steenboskapel is bouwkun- dig interessant omdat ze is opgebouwd uit lagen tuf- steen, leisteen, kalkzandsteen en Romeinse baksteen: over- blijfselen van een Romeinse villa die op deze plek heeft gestaan.
Onze gids adviseert om naar Maastricht en vervolgens richting Luik te rijden en de afslag Moelingen te nemen. 'Dan zitten we meteen in het gebied van de Voerstreek dat grenst aan Nederland.
De gemeente Voeren bestaat uit zes dorpen: Moelingen, 's Gravenvoeren, St. Mar-
tensvoeren, St. Pietersvoe- ren, Remersdaal enTeuven.
Elk dorp heeft zijn eigen charmes en zijn eigen be- zienswaardigheden.Teuven is een kastelendorp met liefst drie kastelen op zijn grond- gebied.Wie iets bijzonders te vieren heeft, kan dineren in een van die kastelen: 'Hof de Draeck'.Wie de echte Voerense streekgerechten wil proeven, moet naar een van die leuke herbergen gaan en zich daar een Voe- rense lunch laten voorzet- ten: Moeder de Gans in Teu- ven of Herberg de Zwaan in 's-Gravenvoeren. Zomers of 's winters, het maakt niet uit.
Het is er altijd gezellig, lek- ker en niet duur.
----
Zuid-Limbrg en de Voersteek
Het gebeurde op de helling voor
Mheer. De benen deden al pijn,
herinneringen aan vroegere hel
dentochten kwamen boven, toen
klonk een kreet: ketting gebro
ken. Het was een ouderwetse ra
cefiets, gekocht toen er nog geen
ATB's, mountainbikes of triatlon-
sturen bestonden. De ketting had
het begeven. Wat nu?
De bewoonster van een hoeve
waar pruimen verkocht werden ver
wees ons. in haar beste Hollands
naar de fietsenmaker: „Voorbij de
put en dan rechts."
Een nieuwe ketting betekent ook
nieuwe tandraderen, zei de fietsen
maker. Maar hij wilde wel probe
ren, de uiteinden weer aan elkaar
te zetten. Terwijl hij het pennetje
door de twee segmenten sloeg gaf
h j advies over de te volgen route.
De weg over Noorbeek moesten
we niet nemen: „Dat gaat langs het
smerigste stuk van Limburg, alleen
maar omhoog en omlaag. Je moet
op hoogte blijven, of juist in het
dal.” Als we Mheer uitreden moes
ten we voorbij de kerk linksaf slaan
en dan afstappen en het dal inkij
ken. Mooi!! en daarna terugrijden
en bij de camping achteromkijken.
We zouden dan zien hoe prachtig
het dorp en het kasteel daar lagen.
„D, ik wou dat ik een middag vrij
had, dan reed ik met jullie mee om
eens wat te laten zien."
We reden toch anders, niet uit ei-
genwijzigheid, maar omdat het
weggetje dat na de kerk linksaf
ging er zo mooi uitzag. Zoals de
fietsenmaker gezegd had keken we
het dal in, en ook achterom, naar de
Pietersberg en daarna reden we
door, over smalle wegen door de
stille dorpen Banholt en Terlinde met rechts van ons in het dal het kleine Terhorst.
Om ons geestelijk voor te bereiden
op de grensovergang naar wat toen
nog het land van de dode koning
was, bezochten we het kerkhof van Slenaken, dat zowat op de grens
ligt. De grafstenen staan in een hal
ve cirkel om de kerktoren - de oud
ste, uit de zeventiende eeuw, het
dichtst bij de kerk. Voorbij Slenaken
keken we een aantal malen achter
om het Gulpdal in, indachtig de
raad van de fietsenmaker.
Zo reden we de Voerstreek binnen,
waar nu al dertig jaar fel geprotes
teerd wordt tegen het besluit
Vlaams de voertaal te laten zijn.
Van de vier- tot vijfduizend mensen
die in de Voerstreek wonen was de
meerderheid in 1963 Vlaamstalig,
dus daar ging het niet om. Het be
sluit was genomen over de hoofden
van de bevolking heen. Dat de irri
tatie hierover nog steeds bestaat,
blijkt uit alles. Plaatsnaamborden
ontbreken. De reiziger zonder kaart
kan alleen uit aanplakbiljetten over
bazars en loterijen opmaken of hij
zich in Sinnig, Sint Pietersvoeren,
Sint Martensvoeren of 's-Graven-
voeren bevindt. Van het enkele
tweetalige verkeersbord is de Ne
derlandse tekst met zwarte verf be
dekt. Maar op het kerkhof van Teu-
ven liggen de Vlaams- en Waalstali-
ge doden zonder onderscheid of
rumoer naast elkaar. Uit de grafste
nen blijkt dat de taalgrens dwars
door menig huwelijk liep.
In de vensterbanken van de Voer-
dorpen vragen portretten van ko
ning Boudewijn (met rouwband) en
José Happart (zonder) beurtelings
om de aandacht. We rijden in het
land van de dode koning, dat blijkt
uit de vlaggen die uit de ramen
hangen en uit het rood, geel en
zwart waarmee zelfs lantaarnpalen
en brievenbussen zijn getooid. Het
is het enige teken van leven in de
Voerdorpen, die er voor het overige
stug en gesloten uitzien. Het land
schap krijgt daardoor alle kans voor
zich te spreken. Want laten we wel
wezen: de tocht door de Voer
streek is prachtig. Door de afwisse
ling van dalen en heuvels ziet alles
er steeds anders uit: de kerk van
Teuven, die bij nadering uit het oorden vreemd hoog ligt, blijkt
zich achteraf juist in het dal genes
teld te hebben.
Omdat we nog geen afscheid van
België willen nemen, kiezen we
voor een route via Visé langs de
westoever van de Maas, over dat
rare kunstmatige schiereiland tus
sen de rivier en het Albertkanaal.
De weg is opgebroken, waardoor
we wat moeten zoeken maar daar
is dan de fietsbrug over het kanaal,
waarna de weg voor het huis met in
grote letters Visé erop, naar rechts
gaat. Al snel verbiedt een bord de
doorgang over het jaagpad (Hala-
ge), maar een bewoner van het nie
mandsland zegt ons dat we gerust
door kunnen rijden. Iedereen doet
het. Wij volgen het voorbeeld van
anderen die het grasveld naast het
jaagpad als picknick- en siësta-
plaats gebruiken en luisteren ge
boeid naar een conversatie tussen
twee schippersvrouwen met blijk
baar vervelende schoonzoons. In de
plaatsen Lixhe en Lanaye lukt het
niet meer langs de rivier te blijven
rijden. Aan het eind van Lanaye
buigt de weg naar links en komt
dan bij het kanaal. We slaan rechts
af en bereiken al snel bij de specta
culaire splitsing van het Albertka
naal en een aftakking naar de Maas.
Tussen de Maas en de Pietersberg
door rijden we naar Maastricht en
strijken innig tevreden neer aan
een tafeltje op het Onze Lieve Vrou-
weplein
Er is echter één probleem in de Voerstreek. Je zult er ner- gens een richtingbord tegen- komen. De Belgische wet vereist dat namen op rich- tingborden in twee talen worden aangebracht. Maar de Waalsgezinden bekladden de Vlaamse teksten en de Vlamingen laten de Franstali- ge teksten niet met rust.
Daarom zijn alle borden maar weggehaald en moet iedereen zijn weg maar zien te vinden. Hoe? Door bij- voorbeeld een gids mee te nemen die deVW De Voer- streek tegen een vastgestel- de vergoeding beschikbaar heeft. Mathieu van Elmbt, als een van de weinige Neder- landse gidsen, is graag bereid om Zonnebloem-lezers van dienst te zijn en in groepen rond te leiden. Afspraken kunnen met hem worden gemaakt via telefoon 043- 457 33 66.
Bij de W V De Voerstreek is veel informatie verkrijgbaar, goede (wandel)kaarten en gidsen over de streek: Kerk- plein 216, 3798 's Graven- voeren, telefoon 00-4 \ -
810736.
Monda Heshusius