Bronkhorst
Gelderland In de IJsselvallei, ca. 5 km ten zuiden van Zutphen, nr. 7 op de kaart
Een pont bij Brummen zet u over de IJssel. Dan ligt Bronkhorst voor u. U zet uw auto aan de kant (in Bronkhorst mag u niet parkeren) en loopt een ogenschijnlijk rustig boerendorp met een vredige geschiedenis binnen. In werkelijkheid bent u in de kleinste stad van Nederland met een tamelijk woelig verleden.
Bronkhorst telt nog geen honderdzestig inwo ners. Het is een van de weinige Nederlandse stadjes die nooit groter zijn geworden dan hun oude mid deleeuwse kern: nieuwbouw is er niet te vinden.
Dat het oorspronkelijk een boerendorp was, is op het eerste gezicht duidelijk. De meeste huizen zijn boerderijen uit de 18e of 19e eeuw; sommige heb ben fraai vakwerk. Een groot aantal van deze pan den staat op de monumentenlijst. Het totale beeld is bijzonder fraai. Ook de boombeplanting speelt daarin een belangrijke rol.
Sinds zijn restauratie leeft Bronkhorst gedeeltelijk van het toerisme. Jarenlang verkeerde het in ver vallen staat. Na de Tweede Wereldoorlog is men begonnen met een zorgvuldige restauratie. Eén voor één werden de huizen opgeknapt en in hun oorspronkelijke staat teruggebracht. Het resultaat is een uniek - en uiteraard beschermd - stadsgezicht.
Vrijwel het hele jaar door trekt het nu toeristen die — lopend door de smalle straatjes, over de kunstig gelegde keienstoepen — genieten van de antieke ge veltjes. Na hun rondgang strijken ze neer bij Het Wapen van Bronkhorst of De Gouden Leeuw om de dorst te lessen en uit te kijken op de slotkapel en de pomp op het pleintje. De slotkapel — daterend uit de 14e eeuw en fraai gerestaureerd — vormt het middelpunt van de stad. Elke dag om 12 uur kan men de klok in haar torentje horen luiden.
Door een parkeerverbod voor niet-ingezetenen en door een gemeentelijke verordening die tracht te voorkomen dat mensen van buiten een ‘tweede woning’ in Bronkhorst hebben, wil het gemeente bestuur de leefbaarheid voor de inwoners in stand houden.
Al in het jaar 1000 was er sprake van een ommuurd dorp Bronckhorst dat bij een gelijknami ge burcht lag aan een belangrijke handelsweg, de Romienendiek, die via Zelhem en Doesburg dwars over de Veluwe naar Harderwijk leidde. Vanuit de burcht beheersten de kasteelheren de handelsroute en konden ze de gebruikers ervan soms danig dwars zitten.
Van de burcht is nu niets anders meer te zien dan de beboste kasteelheuvel, aan de westzijde van de stad, ca. 500 m van de IJssel. In de 14e eeuw zijn hier heel wat gevechten geleverd tussen de Heren van Bronckhorst en de naburige Heeckerens. Daar na speelde de burcht nog een rol in de strijd van Hertog Karei van Gelre tegen het Bourgondische vorstenhuis en ook in de Tachtigjarige Oorlog werd er verwoed om de burcht gevochten.
In 1482 werden Bronkhorst stadsrechten ver leend, maar het is nooit tot een handelscentrum uitgegroeid. De omvang is altijd beperkt gebleven en de bebouwing was en bleef merendeels agra risch van aard.
Elke eerste donderdag in september komt de schutterij van Bronkhorst in actie en zorgt dan voor een echt middeleeuwse sfeer (zie kadertekst op vorige blz.).
Het stroomgebied van de IJssel bij Bronkhorst biedt mooie vergezichten over de Veluwezoom.
"Be^enswardigbeden^
NH.-Kerk, Kapelstraat 2. Gerestaureerde 14e- eeuwse slotkapel, met klok uit 1635. Te bezichti gen. Huis Ophemert, of Het Hooghe Huys, Bovenstraat
12. Een 17e-eeuwse boerderij met een hoog woon huis en een zadeldak. Interieur niet te bezichtigen.
Kasteelheuvel, 5 ha, ten westen van de stad. Beboste oude ‘motte’ met kasteelput. Enige overblijfsel van de burcht. Botanisch waardevol. Korenmolen, aan de weg naar Steenderen. Ronde bovenkruier uit 1844.
Te bezichtigen (inl. vvv-Steenderen). Kaasmakerij, bij Huis Ophemert. Verkoop van kaas. Papiersehep- penj, achter de kerk. Te bezichtigen (inl. vvv- Steenderen). VKeefatelier ‘De Kaardebol’, Boterstraat 7, exposities en weefcursussen. Stadspomp, op stads plein. Geschenk van ANWB aan gemeente Steende ren (waartoe Bronkhorst behoort) als blijk van hul de voor de restauratie van de historische kern.
Daar komen de schutters Bronkhorst is een van de weinige plaatsen in ons land die er nog een schutterij op na houden. Tijdens de ker mis op de eerste donderdag van september vullen de straten van het stadje zich met voordansers, muzikan ten, trommelaars, grenadiers, jagers, officieren en gilde- meesters. De wonderlijk uitgedoste mannen gaan hun nieuwe schutterskoning kiezen. Wie de houten vogel van een hoge paal afschiet is voor het komende jaar koning.
Hij mag een koningin kiezen uit de inwoonsters van Bronkhorst. Zij krijgen beiden het teken van hun waardigheid omgehangen: prachtig 15e-eeuws gildeziT ver. Meermalen wordt het glas op het koningspaar geheven. Het krijgt de gelegenheid het bal te openen met een eerste dans. Wie drie jaar achtereen de koningstitel verwerft wordt tot keizer uitgeroepen.
De oorspronkelijke taak van de schutterij - zorgen voor orde en veiligheid — wordt gesymboliseerd door het uit de weg ruimen van met bloemen versierde palen die als hindernissen zijn opgesteld.