Amstenrade
Limburg Aan de weg Sittard-Heerlen, ca. 2 km ten noorden van Hoensbroek, nr. 1 op de kaart
Het pittoreske kasteeldorp ligt even ten noorden van het dichtbevolkte gebied van Heerlen, Hoens broek en Brunssum. Door de stormachtige ontwik kelingen in verband met de steenkoolwinning is deze streek, waar de mijnen Emma en Hendrik la gen, gedurende onze eeuw volgebouwd met huizen en wegen. Amstenrade bleef gelukkig buiten schot.
Het interessantste gedeelte van het dorp is de oude kom met de rooms-katholieke kerk, door een kas- tanjelaan verbonden met het kasteelcomplex.
Het 18e-eeuwse kasteel valt op door zijn pom peuze paleisstijl. Het werd door een Luikse archi tect ontworpen en het is waarschijnlijk het enige kasteel in Limburg dat in de trant van het Luikse Classicisme is opgetrokken. Het onvoltooide ge bouw - een zijvleugel en een toren ontbreken — staat op de fundamenten van het middeleeuwse stamslot van het geslacht Huyn van Amstenrade.
De grote toren aan de achterzijde met zijn barokke spits is gebaseerd op de benedenhelft van een vier kante toren uit de 17e eeuw.
Sedert 1788 is het kasteel eigendom van de grafe lijke familie Marchant et d’Ansembourg. Een telg daarvan verzette zich in 1838 heftig tegen de an nexatie van Limburg bij Nederland. Hij reisde naar Parijs om voor zijn standpunt Franse steun te vin den. Bij zijn terugkomst werd hij door de Limbur gers als een held ingehaald. Zijn ijveren mocht ech ter niet baten. Het Londense verdrag bepaalde dat Limburg niet meer tot België behoorde en koning Willem i eiste het hem toegewezen Limburgse ge bied op.
Achter het kasteel ligt een park, in Engelse stijl aangelegd. Men kan er vrij wandelen en genieten van de fraaie boomgroepen, die soms uit bijzondere soorten bestaan, en van de glooiende weiden met grazende paarden. De ingang van het park ligt aan de kant van de Poststraat. Naast het park staat een grote neoklassieke oranjerie, waar uitheemse ge wassen vorstvrij kunnen overwinteren.
Tegenover het kasteel ligt het pleinachtige straatje Aan de Kerk, met een groot aantal oude, prachtig uitgegroeide kastanjebomen. Aan het ein de ervan ligt een gewitte, gesloten boerderij, de Kasteelhof. De tiendschuur, aan de binnenplaats van de hoeve, diende vroeger voor opslag van de tiend: het tiende gedeelte van de oogst dat de boe ren verplicht waren aan de landheer af te dragen.
Bijzonder aan deze schuur zijn de enorme, gemet selde spitsbogen waarop het dak rust, een bouw wijze die men in dit zuidelijke deel van Nederland zelden tegenkomt.
Vroeger zou het plaatsje Emmarade hebben geheten. Een legende verhaalt van Emma, een doch ter van Karei de Grote. Zij was het hof ontvlucht, maar tijdens een jachtpartij vond een van ’s konings pages haar terug. De koning was hem daar zo dankbaar voor dat hij hem een kasteel schonk dat later Amstenrade werd. (Het naamsdeel ‘rade’ duidt op land waar bomen gerooid zijn en dat daarna voor bouwland geschikt is gemaakt.) Op enkele kilometers van Amstenrade, aan de andere kant van Brunssum, liggen de Brunssumer Heide en de Schinveldse Bossen. Dit bijna 2.000 ha grote gebied telt een groot aantal recreatieve voor zieningen. Men vindt er uitgestrekte heidevelden en bossen met ruiterpaden, maar ook picknick- plaatsen en viswater.
Een van de monumentale panden in de oude dorpskern van Amstenrade.
bezienswaardigheden
Zie kleurentekening op voorgaande bladzijden. 0 Kasteel Amstenrade, Hagendoornweg 1. In 1781—1784 naar plannen van de Luikse architect Bartholomé Digneffe gebouwd. De ontworpen tweede toren en een tweede zijvleugel - waardoor een U-vormig slot zou zijn ontstaan — zijn er nooit gekomen. Niet te bezichtigen, maar vanaf de weg goed te zien. @ Kasteelpark met © Oranje rie. Het park is voor bezoekers toegankelijk. © R.K.-Kerk, Aan de Kerk 3. Neogotische hallen kerk met twee torenspitsen, gebouwd in 1851—1854 en in 1932 uitgebreid: stucgewelven.
Na overleg te bezichtigen. © Kasteelhof, Aan de Kerk 4. Gesloten, witte, bakstenen hoeve. Aan binnenplaats een tiendschuur met gemetselde spitsbogen. Oudste gedeelten van de hoeve, waar onder de tiendschuur, dateren uit tweede helft 17e eeuw. Niet te bezichtigen. Monu mentale panden, in oude dorpskern tegenover het kasteel. Gerestaureerde woningen uit omstreeks 1800, Hagendoornweg 1 en 2; oude pastorie uit 1792, met achtergelegen hoeve; voormalige rent- meesterswoning, Kloosterberg 1; hoeven aan de Oudestraat 5 en 6. Wegkruis, in de Poststraat.