Grebbeberg
Verder naar het oosten, vlak bij de grens met Gelderland, ligt de Grebbeberg, waar van 10 tot 14 mei 1940 Nederlandse strijdkrachten tevergeefs hebben geprobeerd het Duitse leger tegen te houden. Hier bij Rhenen bevond zich de zwakste schakel in de zogenaamde Grebbelinie, een verdedigingsstelling die van het IJsselmeer ten noorden van Amersfoort via Veenendaal en Rhenen tot aan de Waal bij Ochten en de Maas bij Megen liep. Nadat de Duitsers op 10 mei de eerste verdedigingslinie bij de IJssel zonder al te veel moeite hadden genomen, trokken ze naar de Grebbeberg. Ze wisten dat daar geen inundatie had plaatsgehad zoals langs de rest van de Grebbelinie.
Ondanks hevige tegenstand van het Nederlandse leger werd de linie op 14 mei ingenomen, waarna de Nederlandse strijdkrachten zich terugtrokken achter de Nieuwe Hollandse Waterlinie, enige tientallen kilometers verder naar het westen. Ook daar zouden ze vanwege het gebrek aan inundaties geen schijn van kans gehad hebben, maar tot een verdere strijd kwam het niet omdat de Nederlandse opperbevelhebber, generaal Winkelman, na het bombardement van Rotterdam en de dreiging van de Duitsers hetzelfde in Utrecht aan te richten, op 14 mei besloot te capituleren.
De vierhonderd soldaten die op de Grebbeberg zijn gesneuveld, liggen begraven op het Militair ereveld Grebbeberg, dat zich aan de noordkant van de weg bevindt. Ook lig gen hier de stoffelijke overschotten van nog 450 soldaten, die elders in Nederland zijn gesneuveld en later zijn herbegraven.
Op de begraafplaats bevindt zich een paviljoen waar vooral door middel van films het verhaal van de meidagen van 1940 wordt verteld. Aan de ingang staat een monument, dat werd ontworpen door de architect J.J.P. Oud en de beeldhouwer John Radecker, en op 4 mei 1953 werd onthuld. Twee leeuwen aan weerszijden van een christelijk kruis, met op de sokkel de tekst ‘Den vaderlant ghetrouwe’ - meer is het niet. Tot het monument behoort ook een klokkentoren aan de overkant van de levensgevaarlijke en moeilijk over te steken N225.
Daar is een tekst van J. C. Bloem in steen gebeiteld: ‘Vijf dagen - en de vrijheid ging verloren / Vijf jaren - en eerst toen werd zij herboren / Zo moeizaam triomfeert gerechtigheid / Aan dit besef zij deze grond gewijd.’
Een deel van het monument is bekostigd uit de opbrengst van koperen centen die door particulieren en door allerlei verenigingen werden verza meld. Dat gebeurde al tijdens de oorlog, nadat Radio Oranje had opgeroepen koperen centen uit handen van de Duitsers te houden en er later een oorlogsmonument mee te bekostigen. Na de oorlog werden de centen overhandigd aan het comité dat zich met het monument op de Grebbeberg bezighield. De actie leverde 24.000 gulden op. Toen uit andere bronnen 70.000 gulden beschikbaar kwam, kon het monument worden gerealiseerd.
