Baarderadeel
met o.a. Huins, Mantgum en Weidum
Friesland Ten zuidwesten van Leeuwarden, resp. nrs. 19, 27 en 49 op de kaart
In de Friese ‘Greidhoek’ ligt de agrarische gemeen te Baarderadeel, met Mantgum als centrum. De ge meente ontleent haar naam echter aan het dorp Baard, de oude middeleeuwse hoofdplaats. In de loop der tijden heeft deze vierde ‘grietenij’ van Westergo nogal eens van hoofdplaats gewisseld.
Behalve Baard hebben ook Jorwerd en Weidum zich zo mogen noemen. Pas in 1908 werd Mant gum de zetel van de gemeente.
Mantgum is een statig dorp, met mooie vrij staande herenhuizen en een witgepleisterde kerk op een hoge terp. Aan de Veerhuishoek (Fearhüs- hoeke) is nog een voormalig veerhuis uit de 18e eeuw te bewonderen. Niet ver van Mantgum ligt de boerderij Hoxwier, genoemd naar de state die hier ooit heeft gestaan. Deze stins, waar nog 18e- eeuwse tekeningen van bestaan, is in 1745 onder de slopershamer gevallen.
Ten noorden van Mantgum ligt Weidum, dat ook een tijdlang het centrum van Baarderadeel is geweest. In die tijd was het dorp de woonplaats van vele notabelen. Het opvallendste gebouw in de plaats is de Hervormde kerk uit de 13e eeuw, die grotendeels in zijn oorspronkelijke vorm bewaard is gebleven. De terp waarop de kerk ligt, is voor een flink deel afgegraven.
Voorbij Weidum rijdt u even linksaf naar Beers, waar u het laatste restant kunt vinden van de vele stinzen en staten die dit gebied rijk is geweest: ‘De Poarte fan Beers’, het poortgebouw van de in 1756 gesloopte Unia State, gelegen ten noorden van de kerk en daterend uit 1616. Het is een aantrekkelijk gebouw, met topgevels aan voor- en achterzijde, dat nog niet zo lang geleden grondig is gerestau reerd. Op de zolder van het poortgebouw is nu een bescheiden stinzenmuseum ingericht met voorwer pen die iets vertellen over de oude Friese adelshui zen, waaronder wapenstenen en -borden, afbeel dingen van alle nog bestaande poorten van oude stinzen en gegevens over de zwanenjacht.
Ongeveer 5 km ten westen van Beers, vlak bij de autoweg van Bolsward naar Leeuwarden, ligt het terpdorp Huins, met zijn 13e-eeuwse kerkje.
Ten zuiden van Wieuwerd (zie kadertekst) ligt Bozum. Het heeft een 12e-eeuwse kerk met fraaie fresco’s in het koorgewelf.
Bezienswaardigheden^
Mantgum: N.H.-Kerk, met kerkhof. Wellicht 16e-eeuws kerkgebouw, omstreeks 1780 gerestau
reerd. Te bezichtigen.
Beers: Poort van Unia State.
Gerestaureerd poortgebouw uit 1616, ‘De Poarte fan Beers’, maakte deel uit van de in de 18e eeuw gesloopte Unia State. Thans in gebruik als stinzen- museum. Te bezichtigen gedurende de zomermaan den.
Weidum: N.H.-Kerk. Vroeg-13e-eeuws kerk gebouw met tufstenen toren uit ca. 1100. Fraai 17e- eeuws interieur. Te bezichtigen.
Huins: N.H.- Kerk. Gepleisterd, door klimop begroeid 13e-eeuws kerkje, met rondgesloten koor. Te bezichtigen.
Wieuwerd: N.H.-Kerk. Kerkgebouw uit ca. 1200, met onder het verhoogde koor een 17e-eeuwse grafkelder met vier gemummificeerde lijken. Te be zichtigen.
Bozum: N.H.-Kerk. Eind 12e eeuw.
Unieke fresco’s. Te bezichtigen.