De absolute top
Vaals werd in de Frankische tijd enkele
malen vermeld. De naam is ouder en
werd al door de Romeinen aan het (boeren)
dorp gegeven. Valdis betekent valei.
Vaals is bekend vanwege het drielandenpunt. Op het hoogste punt van Nederland, de Vaalserberg, is internationale geschiedenis geschreven. Drie
landen komen daar op een snijpunt bijeen: West-Duitsland, België en Nederland. Het drielandenpunt ligt aan het einde van een brede toegangsweg op 322,5 meter boven NAP. En hoogte betekent klimmen en klimmen betekent fietsen.
Voor Nederlandse begrippen is zuid-Limburg een paradijs voor elke fietsfanaat. Gedeformeerd of niet: ’Wie sjoon oes Limburg is’ gaat op voor elke liefhebber van een tochtje in de buitenlucht.
In vuurrode letters staat het op de hoek van de Koperstraat en het Van Clermontplein: ’Mutter Erde kennt keine Vaterlander’. Waarschijnlijk een hartekreet van een bevlogen Westduitse student, die in Vaals droomt van de Europese eenwording. Het zuidelijkste puntje van Nederland is tegelijkertijd het intemationaalste. Drie vlaggen hangen in het dorp broederlijk naast elkaar: de Nederlandse, de Belgische en de Duitse. Vaals is een zeldzaam oord met een typisch Zuidlimburgse sfeer. Een tikkeltje bourgondisch, een beetje artistiek, een fraaie natuur, een plukje cultuur, maar vooral een vakantieplaats bij uitstek.
De Vaalserberg is door zijn geïsoleerde ligging niet zo bekend als de Cauberg of ae Keutenberg. Toch is een ritje naar de top alleszins de moeite waard. Komend vanuit het centrum van Vaals stijgt de weg direct tussen de huizen door. Bij het einde van de bebouwde kom slaat de eenzame fietser links af en begint de eigenlijke klim in het bos. Het hoogtepunt voor de toerfietser is die bocht, 500 meter voor de top. Jawel,een heuse haarspeld alsof ae renner
in de laatste curve naar de Galibier zit (geloof het of niet, die bocht lijkt erop!).
Op het plateau van de Vaalserberg is er links direct een uitkijktoren. Dat is de Nederlandse versie,de Wilhelminatoren. Enkele honderden meters verderop doen de Belgen een duit in het zakje. Zij konden niet achterblijven, bouwden een wenteltrap die nog veel hoger reikt en doopten die met de naam
De Boudewijntoren (entree twee gulden voor volwassenen en een gulden voor kinderen).
Stevig
De hamburger- en haringtentjes ontbreken niet voor de snelle hap. Het stikt bovenop de heuvel van de wandelroutes. Het is wel raadzaam om stevig schoeisel aan te doen en het paspoort in de achterzak te steken. De hellingen zijn knap steil en voor de wandelaar er erg in heeft, staat hij op Duitse bodem. Allerlei wandelroutes staan met borden aangegeven.
Tussen de Belgische panneaus is een bord opgehangen met een tekst,waaruit blijkt dat onze zuiderburen zich toch bij de neus hebben laten nemen: ’Na lange strijd om Moresnet met zijn zinkmijn komt er in 1816 een compromis: een neutrale staat onder gemeenschappelijk bestuur van België en Duitsland. Na
de Eerste Wereldoorlog wordt het gebied aan België toegewezen. De mijn is dan al uitgeput’.
Vaals is meer dan een drielandenpunt. Het stadje dweept met zijn monumentenroute in het centrum.
Het VW-kantoor en het gemeentehuis zijn gevestigd in een voormalige lakenfabriek uit de achttiende eeuw, het zogenaamde Von Clermonthuis. De oude Von Clermont kwam uit Aken en wijdde in 1764 de fabriek in. Op de verbindingsvleugel van het gemeentehuis met het VW-kantoor staat in het Latijn het
handelsmerk van Von Clermont: ’Nil Volentibus Arduum’, ofte wel: waar een wil is, is een weg. Beginnend bij het gemeentehuis kunnen toeristen een prachtige monumententocht maken van circa anderhalf uur.
Het stadje wordt verder vooral gekenmerkt door cafés, tearooms,restaurants en de enorm drukke hoofdstraat die de verbinding vormt met Aken. Een hotel zal men in Vaals zelf niet aantreffen. Buiten de autochtone bevolking wordt Vaals vooral bewoond door Duitse studenten, die dagelijks naar Aken verkassen. Liefst 25 procent van de 7.500 inwoners in Aken bestaat uit studenten. Buiten Vaals is er voldoende accommodatie.
Loofhout
Tot de gemeente Vaals behoren tevens Vijlen en de deelgemeenten Holset (met de uit 1136 stammende Sint Lambertüskerk, een bedevaartsoord) en Lemiers. Het Vijlenerbos is van een prachtige schoonheid. Met 225 hectare is het woud het grootste loofhoutcomplex van zuid-Nederland. Er zijn fascinerende panorama’s in de bochten van de paden.
Voor de fietsers is het gebied rond Vijlen zeker zo fraai. De Vijlenberg is een geduchte klim die zonder af te stappen alleen per racefiets valt te bedwingen. Langs de weilanden zwoegend heeft men een fraai uitzicht op het dal. Na de top verder rijdend komt men vanzelf in het Vijlenbos.
Buiten het Vijlenbos en ten zuiden van Holset ligt kasteel Vaalsbroek, dat tegenwoordig dienst doet als conferentieoord en plaats voor huwelijksfeesten van mensen met een dikke portemonnee. Het kasteel is dan ook niet te bezichtigen. Alleen al de buitenkant biedt echter het nodige fraais.
Vaals heeft een tamelijk centrale ligging voor internationale ontmoetingen. De luchthavens van Brussel,Maastricht, Düsseldorf en Eindhoven zijn goed binnen bereik. Voor de toeristen liggen Aken en Luik zelfs op een steenworp. Vaals is en blijft een buitenlands deel van Nederland.
• AN
Vaals
dorpsgezicht. Aan het plein enkele opvallende
historische gebouwen. Sint Petrustoren,
overblijfsel van de 13de-eeuwse
parochiekerk. Opmerkelijk veel protestantse
kerken. Kasteel Vaalsbroek,
oorspronkelijk 13de-eeuws.
Weekend 10/11 september è' Religieus erfgoed 043-3068576, www.vaals.nl □ Gemeentehuis Vaals, Von Clermontplein 15, 6291 AT Vaals
De Open Monumentendag begint om 10.00 uur in het gemeentehuis van Vaals. Hier is de speciale brochure 'Ver steende Religie' gratis verkrijgbaar, met een wandelroute door het centrum van Vaals langs zes historische kerkgebou wen en een fietsroute in het buitenge bied van Vaals, waarbij Holset, Vijlen en Lemiers worden aangedaan. Er wordt aandacht besteed aan allerlei gebou wen die eeVaalsn link hebben met een religi euze stroming. Voor een groot deel zijn dit kerken, maar ook andere religieuze monumenten komen aan bod. Tevens is er religieuze kunst te zien.
Vaals, bij de Belgische grens (zie ook Camerig-
Cottessen, Lemiers, Mamelis en
Raren). De oude kern is beschermd
dorpsgezicht. Aan het plein enkele opvallende
historische gebouwen. Sint Petrustoren,
overblijfsel van de 13de-eeuwse
parochiekerk. Opmerkelijk veel protestantse
kerken. Kasteel Vaalsbroek,
oorspronkelijk 13de-eeuws.